<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="L153n1636">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Qianlong Edition of the Canon (Shinwenfeng Edition), Electronic version, No. 1636 莊子內篇註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">乾隆大藏經（新文豐版）數位版, No. 1636 莊子內篇註</title>
			<author>明 德淸註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">L</idno>.<idno type="vol">153</idno>.<idno type="no">1636</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Qianlong Edition of the Canon (Shinwenfeng Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">乾隆大藏經（新文豐版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">莊子內篇註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入（版本一），CBETA 人工輸入（版本二）</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【龍】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【嘉興-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00331">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00331</charName>
				<mapping cb:dec="983371" type="PUA">U+F014B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+235E5</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>棘</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[束*束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01008">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01008</charName>
				<mapping cb:dec="984048" type="PUA">U+F03F0</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2BA3B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>段</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(暇-日)-(己-(乳-孚))+几]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05321">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05321</charName>
				<mapping cb:dec="988361" type="PUA">U+F14C9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2E281</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罟</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@人)/古]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08798">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08798</charName>
				<mapping cb:dec="991838" type="PUA">U+F225E</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7F3A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>缺</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[卸-ㄗ+夬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08887">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08887</charName>
				<mapping cb:dec="991927" type="PUA">U+F22B7</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>庭</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[庭-壬+手]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB10262">
				<charName>CBETA CHARACTER CB10262</charName>
				<mapping cb:dec="993302" type="PUA">U+F2816</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26F66</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蔓</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蔓-又+方]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB11245">
				<charName>CBETA CHARACTER CB11245</charName>
				<mapping cb:dec="994285" type="PUA">U+F2BED</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23017</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>斄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[斄-未+牙]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB11702">
				<charName>CBETA CHARACTER CB11702</charName>
				<mapping cb:dec="994742" type="PUA">U+F2DB6</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2047D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[〦/兄]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16487">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16487</charName>
				<mapping cb:dec="999527" type="PUA">U+F4067</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2505E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[書-曰+皿]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2010-10-15T13:39:34">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0359a" n="0359a"/>
<lb ed="L" n="0359a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">目錄</cb:mulu><head>莊子內篇註目錄　　　　　　　　素七</head>
<lb ed="L" n="0359a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemL153p0359a0201">卷一
<lb ed="L" n="0359a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemL153p0359a0301">逍遙遊</item></list></item>
<lb ed="L" n="0359a04"/><item xml:id="itemL153p0359a0401">卷二
<lb ed="L" n="0359a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemL153p0359a0501">齊物論</item></list></item>
<lb ed="L" n="0359a06"/><item xml:id="itemL153p0359a0601">卷三
<lb ed="L" n="0359a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemL153p0359a0701">養生主</item>
<lb ed="L" n="0359a08"/><item xml:id="itemL153p0359a0801">人間世</item>
<lb ed="L" n="0359a09"/><item xml:id="itemL153p0359a0901">德<g ref="#CB11702">𠑽</g>符</item></list></item>
<lb ed="L" n="0359a10"/><item xml:id="itemL153p0359a1001">卷四
<lb ed="L" n="0359a11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemL153p0359a1101">大宗師</item>
<lb ed="L" n="0359a12"/><item xml:id="itemL153p0359a1201">應帝王</item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="L" n="0359a13"/>
<lb ed="L" n="0359a14"/>
<lb ed="L" n="0359a15"/>
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0359b" n="0359b"/>
<lb ed="L" n="0359b01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>莊子內篇註卷之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="L" n="0359b02"/><byline cb:type="author">明匡廬逸叟憨山釋德淸註</byline>
<lb ed="L" n="0359b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p xml:id="pL153p0359b0301">莊子一書乃老子之註疏子嘗謂老子之
<lb ed="L" n="0359b04"/>有莊如孔之有孟若悟徹老子之道後觀
<lb ed="L" n="0359b05"/>此書全從彼中變化出來以其人宏才博
<lb ed="L" n="0359b06"/>辯其言洸洋自恣故觀者如捕風捉影耳
<lb ed="L" n="0359b07"/>直是見徹他立言主意便不被他瞞矣一
<lb ed="L" n="0359b08"/>部全書三十三篇只內七篇已盡其意其
<lb ed="L" n="0359b09"/>外篇皆<g ref="#CB10262">𦽦</g>衍之說耳學者但精透內篇得
<lb ed="L" n="0359b10"/>無窮快活便非世上俗人矣其學問源頭
<lb ed="L" n="0359b11"/>影響論發明<anchor xml:id="nkr_note_add_0359b1101" n="0359b1101"/><anchor xml:id="beg0359b1101" n="0359b1101"/>已<anchor xml:id="end0359b1101"/>透請細叅之。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0359b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">逍遙遊</cb:mulu><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pL153p0359b1201">逍遙遊</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0359b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0359b1301">此爲書之首篇莊子自云言有宗事有君
<lb ed="L" n="0359b14"/>卽此便是立言之宗本也逍遙者廣大自
<lb ed="L" n="0359b15"/>在之意卽如佛經無礙解脫佛以斷盡煩
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0360a" n="0360a"/>
<lb ed="L" n="0360a01"/>惱爲解脫莊子以超脫形骸冺絕知巧不
<lb ed="L" n="0360a02"/>以生人一身功名爲累爲解脫盖指虛無
<lb ed="L" n="0360a03"/>自然爲大道之鄕爲逍遙之境如下云無
<lb ed="L" n="0360a04"/>何有之鄕廣漠之野等語是也意謂唯有
<lb ed="L" n="0360a05"/>眞人能遊於此廣大自在之塲者卽下所
<lb ed="L" n="0360a06"/>謂大宗師卽其人也世人不得如此逍遙
<lb ed="L" n="0360a07"/>者只被一箇我字拘礙故凡有所作只爲
<lb ed="L" n="0360a08"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0360a0801" n="0360a0801"/><anchor xml:id="beg0360a0801" n="0360a0801"/>己<anchor xml:id="end0360a0801"/>一身上求功求名自古及今擧世之
<lb ed="L" n="0360a09"/>人無不被此三件事苦了一生何曾有一
<lb ed="L" n="0360a10"/>息之快活哉獨有大聖人忘了此三件事
<lb ed="L" n="0360a11"/>故得無窮廣大自在逍遙快活可悲世人
<lb ed="L" n="0360a12"/>迷執拘拘只在我一身上做事以所見者
<lb ed="L" n="0360a13"/>小不但不知大道之妙卽言之而亦不信
<lb ed="L" n="0360a14"/>如文中小知不及大知等語皆其意也故
<lb ed="L" n="0360a15"/>此篇立意以至人無<anchor xml:id="nkr_note_add_0360a1501" n="0360a1501"/><anchor xml:id="beg0360a1501" n="0360a1501"/>己<anchor xml:id="end0360a1501"/>聖人無功神人無
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0360b" n="0360b"/>
<lb ed="L" n="0360b01"/>名爲骨子立定主意只說到後方才指出
<lb ed="L" n="0360b02"/>此是他文章變化鼓舞處學者若識得立
<lb ed="L" n="0360b03"/>言本意則一書之旨了然矣。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0360b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0360b0401">北冥<note place="inline">北海乃玄冥處也</note>有魚其名爲鯤鯤之大不知
<lb ed="L" n="0360b05"/>其幾千里也化而爲鳥其名爲鵬鵬之背不
<lb ed="L" n="0360b06"/>知其幾千里也怒而飛其翼若垂天之雲是
<lb ed="L" n="0360b07"/>鳥也海運則將徙於南冥南冥者天池也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0360b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0360b0801">莊子立言自云寓言十九重言十七巵言
<lb ed="L" n="0360b09"/>日出和以天倪一書之言不出三種若此
<lb ed="L" n="0360b10"/>鯤鵬皆寓言也以托物寓意以明道如所
<lb ed="L" n="0360b11"/>云譬喩是也此逍遙主意只是形容大而
<lb ed="L" n="0360b12"/>化之之謂聖惟聖人乃得逍遙故撰出鯤
<lb ed="L" n="0360b13"/>鵬以喩大而化之之意耳北冥卽北海以
<lb ed="L" n="0360b14"/>曠遠非世人所見之地以喩玄冥大道海
<lb ed="L" n="0360b15"/>中之鯤以喩大道體中養成大聖之胚胎
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0361a" n="0361a"/>
<lb ed="L" n="0361a01"/>喩如大鯤非北海之大不能養也鯤化鵬
<lb ed="L" n="0361a02"/>正喩大而化之之謂聖也然鯤雖大乃塊
<lb ed="L" n="0361a03"/>然一物耳誰知其大必若化而爲鵬乃見
<lb ed="L" n="0361a04"/>其大耳鵬翼若垂天之雲則比鯤在海中
<lb ed="L" n="0361a05"/>之大可知矣怒而飛者言鵬之大不易擧
<lb ed="L" n="0361a06"/>也必奮全體之力乃可飛騰以喩聖人雖
<lb ed="L" n="0361a07"/>具全體向沉於淵深靜密之中難發其用
<lb ed="L" n="0361a08"/>必須奮全體道力乃可捨靜而趨動故若
<lb ed="L" n="0361a09"/>鵬之必怒而後可飛也聖人一出則覆翼
<lb ed="L" n="0361a10"/>群生故喩鳥翼若垂天之雲此則非鯤可
<lb ed="L" n="0361a11"/>比也海運謂海氣運動以喩聖人乘大氣
<lb ed="L" n="0361a12"/>運以出世間非等閒也將徙徙者遷也南
<lb ed="L" n="0361a13"/>冥猶南明謂陽明之方乃人君南面之喩
<lb ed="L" n="0361a14"/>謂聖人應運出世則爲聖帝明王卽可南
<lb ed="L" n="0361a15"/>面以臨蒞天下也後之大宗師卽此之聖
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0361b" n="0361b"/>
<lb ed="L" n="0361b01"/>人應帝王卽徙南冥之意也所謂言有宗
<lb ed="L" n="0361b02"/>事有君者正此意也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0361b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0361b0301">齊諧者志怪者也諧之言曰鵬之徙於南冥
<lb ed="L" n="0361b04"/>也水擊三千里搏扶搖而上者九萬里去以
<lb ed="L" n="0361b05"/>六月息者也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0361b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0361b0601">莊子意謂鯤鵬變化之說大似不經恐人
<lb ed="L" n="0361b07"/>不信故引此以作證據謂我此說非是漫
<lb ed="L" n="0361b08"/>談乃我得之於齊諧中也問曰齊諧是何
<lb ed="L" n="0361b09"/>等書曰乃志怪之書所記怪異之事者也
<lb ed="L" n="0361b10"/>故諧之有言曰鵬之徙於南冥也水擊三
<lb ed="L" n="0361b11"/>千里言翼擊海水振蕩三千里則其大可
<lb ed="L" n="0361b12"/>知扶搖大風也以翼搏大風以飛而上者
<lb ed="L" n="0361b13"/>一擧而九萬里之遠則其大益可知已六
<lb ed="L" n="0361b14"/>月周六月卽夏之四月謂盛陽開發風始
<lb ed="L" n="0361b15"/>大而有力乃能鼓其翼息卽風也意謂天
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0362a" n="0362a"/>
<lb ed="L" n="0362a01"/>地之風若人身中之氣息此筆端鼓舞處
<lb ed="L" n="0362a02"/>以此証之則言可信也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0362a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0362a0301">野馬也塵埃也生物之以息相吹也天之蒼
<lb ed="L" n="0362a04"/>蒼其正色耶其遠而無所至極耶其視下也
<lb ed="L" n="0362a05"/>亦若是則已矣。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0362a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0362a0601">此言大而又大之意也野馬澤中陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>不
<lb ed="L" n="0362a07"/>實之物塵埃日光射隙以照空中之遊塵
<lb ed="L" n="0362a08"/>生物以息相吹言世之禽鳥蟲物以息相
<lb ed="L" n="0362a09"/>吹謂氣息之微也蒼蒼者非天之正色乃
<lb ed="L" n="0362a10"/>太虛寥遠目力不及之地也意謂鵬鳥之
<lb ed="L" n="0362a11"/>大可謂大矣然在太虛寥廓之上而下視
<lb ed="L" n="0362a12"/>之一似野馬塵埃而已眇乎小哉卽扶搖
<lb ed="L" n="0362a13"/>之大風以鼓之亦若生物之以息相吹相
<lb ed="L" n="0362a14"/>噓而已何有於大哉故曰其視下也亦若
<lb ed="L" n="0362a15"/>此已矣意謂聖人之大雖大亦落有形尙
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0362b" n="0362b"/>
<lb ed="L" n="0362b01"/>有體<g ref="#CB01008">𫨻</g>而虛無大道無形不可以名狀又
<lb ed="L" n="0362b02"/>何有於此哉此卽以聖人之所以逍遙者
<lb ed="L" n="0362b03"/>以道不以形也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0362b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0362b0401">且夫水之積也不厚則負大舟也無力覆杯
<lb ed="L" n="0362b05"/>水於坳堂<note place="inline">凹處也</note>之上則芥爲之舟<note place="inline">謂芥子大舟也</note>置
<lb ed="L" n="0362b06"/>杯焉則膠<note place="inline">膠粘着也謂坳堂之上不過杯水止可以芥子大舟則浮若以杯爲
<lb ed="L" n="0362b07"/>舟則膠粘不動矣</note>水淺而舟大也風之積也不厚則
<lb ed="L" n="0362b08"/>其負大翼也無力故九萬里則風斯在下矣
<lb ed="L" n="0362b09"/><note place="inline">謂鵬能一飛九萬里者則是風在下而鵬在上鼓之負之乃可遠擧若風小則無力不能
<lb ed="L" n="0362b10"/>擧矣</note>而後乃今培風背負靑天<note place="inline">大風在下大鵬培在風上使得
<lb ed="L" n="0362b11"/>背負靑天乃不墮落</note>而莫之天閼者<note place="inline">天中道而折也閼壅滯而不行也言
<lb ed="L" n="0362b12"/>得此大風培送大鵬一擧九萬里遠直至南溟而不中路夭折壅滯也</note>而後乃
<lb ed="L" n="0362b13"/>今將圖南<note place="inline">言必有此大風然後方敢遠謀圖南之擧風小則不敢輕擧也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0362b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0362b1401">此一節總結上鯤鵬變化圖南之意以暗
<lb ed="L" n="0362b15"/>喩大聖必深畜厚養而可致用也意謂北
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0363a" n="0363a"/>
<lb ed="L" n="0363a01"/>海之水不厚則不能養大鯤及鯤化爲鵬
<lb ed="L" n="0363a02"/>雖欲遠擧非大風培負鼓送必不能遠至
<lb ed="L" n="0363a03"/>南冥以喩非大道之淵深廣大不能涵養
<lb ed="L" n="0363a04"/>大聖之胚胎縱養成大體若不變化亦不
<lb ed="L" n="0363a05"/>能致大用縱有大聖之作用若不乘世道
<lb ed="L" n="0363a06"/>交興之大運亦不能應運出興以成廣大
<lb ed="L" n="0363a07"/>光明之事業是必深畜厚養待時而動方
<lb ed="L" n="0363a08"/><g ref="#CB16487">𥁞</g>大聖之體用故就在水上風上以形容
<lb ed="L" n="0363a09"/>其厚積然水積本意說在鯤上今不說養
<lb ed="L" n="0363a10"/>魚則變其文曰負舟乃是文之變化處使
<lb ed="L" n="0363a11"/>人捉摸不住若說在鯤上則板拙不堪矣
<lb ed="L" n="0363a12"/>意笑世人輕薄淺陋口耳之學又無積德
<lb ed="L" n="0363a13"/>深厚何敢言其功名事業也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0363a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0363a1401">蜩<note place="inline">小寒蟬也</note>與鷽鳩<note place="inline">學飛之小鳩也</note>笑之曰我决起<note place="inline">盡力而飛
<lb ed="L" n="0363a15"/>也</note>而飛搶<note place="inline">撞也</note>榆枋時則不至而控<note place="inline">投也</note>於地而
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0363b" n="0363b"/>
<lb ed="L" n="0363b01"/>已矣奚<note place="inline">何也</note>以九萬里而南爲適<note place="inline">徃也</note>莽蒼<note place="inline">一望之地
<lb ed="L" n="0363b02"/>也</note>者三飡而反腹猶果<note place="inline">實也謂尙飽也</note>然適百里者
<lb ed="L" n="0363b03"/>宿春糧適千里者三月聚糧之二蟲又何知。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0363b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0363b0401">此喩小知不及大知謂世俗小見之人不
<lb ed="L" n="0363b05"/>知聖人之大猶二蟲之飛搶榆枋則已極
<lb ed="L" n="0363b06"/>矣故笑大鵬要九萬里何爲哉此喩世人
<lb ed="L" n="0363b07"/>小知取足一身口體而已又何用聖人之
<lb ed="L" n="0363b08"/>大道爲哉莊子因言世人小見不知聖人
<lb ed="L" n="0363b09"/>者以其志不遠大故所畜不深厚各隨其
<lb ed="L" n="0363b10"/>量而已故如徃一望之地則不必畜糧一
<lb ed="L" n="0363b11"/>飯而往返尙飽此喩小人以目前而自足
<lb ed="L" n="0363b12"/>也適百里者其志少遠故隔宿舂糧若往
<lb ed="L" n="0363b13"/>千里則三月聚糧以其志漸遠所養漸厚
<lb ed="L" n="0363b14"/>比二蟲者生長榆枋本無所知亦無遠擧
<lb ed="L" n="0363b15"/>之志宜乎其笑大鵬之飛也擧世小知之
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0364a" n="0364a"/>
<lb ed="L" n="0364a01"/>人盖若此。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0364a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0364a0201">小知不及大知<note place="inline">以上二蟲以喩小知之人</note>小年不及大年
<lb ed="L" n="0364a03"/><note place="inline">此以小年大年又比小知大知也</note>奚以知其然耶朝菌<note place="inline">糞壤之菌
<lb ed="L" n="0364a04"/>朝生夕枯</note>不知晦朔<note place="inline">一月也</note>蟪蛄<note place="inline">夏蟲也</note>不知春秋此
<lb ed="L" n="0364a05"/>小年也楚之南有冥靈<note place="inline">神龜也</note>者以五百歲爲
<lb ed="L" n="0364a06"/>春五百歲爲秋上古有大椿者以八千歲爲
<lb ed="L" n="0364a07"/>春八千歲爲秋<note place="inline">此大年也</note>而彭祖<note place="inline">有壽之人</note>乃今以久
<lb ed="L" n="0364a08"/><note place="inline">壽也</note>特<note place="inline">獨也</note>聞衆人匹之不亦悲乎。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0364a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0364a0901">此因二蟲之不知大鵬以喩小知之人不
<lb ed="L" n="0364a10"/>知聖人之廣大以各盡其量無怪其然也
<lb ed="L" n="0364a11"/>如朝菌蟪蛄豈知有冥靈大椿之壽哉且
<lb ed="L" n="0364a12"/>世人只說彭祖八百歲古今獨有一人而
<lb ed="L" n="0364a13"/>衆人希比其壽以彭祖較大椿則又可悲
<lb ed="L" n="0364a14"/>矣世人小知如是而已。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0364a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0364a1501">湯之問<g ref="#CB00331">𣗥</g><note place="inline">湯之賢相也</note>也是已<note place="inline">言小知不及大知卽湯之問<g ref="#CB00331">𣗥</g>便是
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0364b" n="0364b"/>
<lb ed="L" n="0364b01"/>此事也</note>窮髮<note place="inline">不毛之地也</note>之北有冥海者天池也<note place="inline">要顯
<lb ed="L" n="0364b02"/>北冥南冥都是海故此着天池字</note>有魚焉其廣數千里未有
<lb ed="L" n="0364b03"/>知其脩<note place="inline">長也</note>者其名爲鯤有鳥焉其名爲鵬背
<lb ed="L" n="0364b04"/>若泰山翼若垂天之雲搏扶搖羊角<note place="inline">旋風也</note>而
<lb ed="L" n="0364b05"/>上者九萬里絕雲氣<note place="inline">雲在半空而鵬飛負天故云絕雲氣</note>負靑
<lb ed="L" n="0364b06"/>天然後圖南且適南冥也斥鷃<note place="inline">斥澤名鷃澤中之小鳥也</note>
<lb ed="L" n="0364b07"/>笑之曰彼且奚適也我騰躍而上不過數仞
<lb ed="L" n="0364b08"/><note place="inline">七尺曰仞</note>而下翱翔蓬蒿之間此亦飛之至也而
<lb ed="L" n="0364b09"/>彼且奚適也此小大之辨也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0364b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0364b1001">前引齊諧以証鯤鵬之事此復引湯之問
<lb ed="L" n="0364b11"/><g ref="#CB00331">𣗥</g>以証小知大知之事言上說小知不及
<lb ed="L" n="0364b12"/>大知之說卽湯之曾問於<g ref="#CB00331">𣗥</g>者便是此事
<lb ed="L" n="0364b13"/>然且卽擧鯤鵬不但證其魚鳥之大抑且
<lb ed="L" n="0364b14"/>証明小大之辨故一引而兩証之其事同
<lb ed="L" n="0364b15"/>而意別也故下文卽明小大之不同。</p></cb:div>
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0365a" n="0365a"/>
<lb ed="L" n="0365a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0365a0101">故夫<note place="inline">故夫者承上義而言也</note>知效一官行比<note place="inline">用也</note>一鄕德
<lb ed="L" n="0365a02"/><note place="inline">才也</note>合一君而徵<note place="inline">所信也</note>一國者其自視亦若此
<lb ed="L" n="0365a03"/>矣<note place="inline">亦若斥鷃之自足也</note>而宋榮子猶然笑之<note place="inline">宋榮子宋之賢人也
<lb ed="L" n="0365a04"/>笑謂彼四等人汲汲然以才智以所一<anchor xml:id="nkr_note_add_0365a0401" n="0365a0401"/><anchor xml:id="beg0365a0401" n="0365a0401"/>己<anchor xml:id="end0365a0401"/>之浮名者</note>且擧世而譽之而
<lb ed="L" n="0365a05"/>不加勸擧世而非之而不加沮<note place="inline">沮喪氣失色也</note>定乎
<lb ed="L" n="0365a06"/>內外之分辨乎榮辱之竟斯已矣<note place="inline">言宋榮子所以笑彼
<lb ed="L" n="0365a07"/>汲汲於浮名者其自處以能忘名故擧世譽之而不加勸擧世非之而不加沮此但定其
<lb ed="L" n="0365a08"/>內之實德在<anchor xml:id="nkr_note_add_0365a0801" n="0365a0801"/><anchor xml:id="beg0365a0801" n="0365a0801"/>己<anchor xml:id="end0365a0801"/>外之毀譽由人故不以毀譽少動其心以知榮辱與<anchor xml:id="nkr_note_add_0365a0802" n="0365a0802"/><anchor xml:id="beg0365a0802" n="0365a0802"/>己<anchor xml:id="end0365a0802"/>無預如此而已矣</note>
<lb ed="L" n="0365a09"/>彼其於世未數數然也<note place="inline">言宋榮子所以能忘毀譽者但不汲汲以
<lb ed="L" n="0365a10"/>求世上之虛名耳</note>雖然猶有未樹也<note place="inline">言未有樹立也以但能忘名未
<lb ed="L" n="0365a11"/>忘我</note>夫列子御風而行冷然<note place="inline">輕擧貌</note>善也旬有五
<lb ed="L" n="0365a12"/>日而後返彼於致福者未數數然也此雖免
<lb ed="L" n="0365a13"/>乎行猶有所待者也<note place="inline">列子雖能忘禍福未能忘死生以形骸未脫故
<lb ed="L" n="0365a14"/>不能與造物遊於無窮故待風而擧亦不過旬五日而卽返非長往也</note>若夫乘
<lb ed="L" n="0365a15"/>天地之正<note place="inline">正天地之本也如各正性命之正</note>而御六氣之辨
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0365b" n="0365b"/>
<lb ed="L" n="0365b01"/><note place="inline">乘天地則宇宙在手六氣者陰陽風雨晦明乃造化之氣也御六氣則造化生乎身是乘
<lb ed="L" n="0365b02"/>大道而遊者也</note>以遊無窮者彼且惡乎待哉<note place="inline">彼聖人乘大道
<lb ed="L" n="0365b03"/>而遊與造化混而爲一又何有待於外哉</note>故曰至人無<anchor xml:id="nkr_note_add_0365b0301" n="0365b0301"/><anchor xml:id="beg0365b0301" n="0365b0301"/>己<anchor xml:id="end0365b0301"/>神人無
<lb ed="L" n="0365b04"/>功聖人無名<note place="inline">至人神人聖人只是一箇聖人不必作三樣看此說能逍遙之
<lb ed="L" n="0365b05"/>聖人也以聖人忘形絕待超然生死而出於萬化之上廣大自在以道自樂不爲物累故
<lb ed="L" n="0365b06"/>獨得逍遙非世之小知之人可知也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0365b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0365b0701">莊子立言本意謂古今世人無一得逍遙
<lb ed="L" n="0365b08"/>者但被一箇血肉之軀爲我所累故汲汲
<lb ed="L" n="0365b09"/>求功求名苦了一生曾無一息之快活且
<lb ed="L" n="0365b10"/>只執著形骸此外更無別事何曾知有大
<lb ed="L" n="0365b11"/>道哉唯大而化之之聖人忘我忘功忘名
<lb ed="L" n="0365b12"/>超脫生死而遊大道之鄕故得廣大逍遙
<lb ed="L" n="0365b13"/>自在快樂無窮此豈世之拘拘小知可能
<lb ed="L" n="0365b14"/>知哉正若蜩鳩斥鷃之笑鯤鵬也主意只
<lb ed="L" n="0365b15"/>是說聖人境界不同非小知能知故撰出
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0366a" n="0366a"/>
<lb ed="L" n="0366a01"/>鯤鵬變化之事驚駭世人之耳目其實皆
<lb ed="L" n="0366a02"/>寓言以驚俗耳初起且說別事直到此方
<lb ed="L" n="0366a03"/>拈出本意以故曰一句結了此乃文章機
<lb ed="L" n="0366a04"/>軸之妙非大胷襟無此氣槩學者必有所
<lb ed="L" n="0366a05"/>養方乃知其妙耳。</p>
<lb ed="L" n="0366a06"/><p xml:id="pL153p0366a0601">此上乃寓言下乃指出忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0366a0601" n="0366a0601"/><anchor xml:id="beg0366a0601" n="0366a0601"/>己<anchor xml:id="end0366a0601"/>忘功忘名之
<lb ed="L" n="0366a07"/>聖人以爲証據。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0366a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0366a0801">堯讓天下於許由<note place="inline">堯以治天下爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0366a0801" n="0366a0801"/><anchor xml:id="beg0366a0801" n="0366a0801"/>己<anchor xml:id="end0366a0801"/>功今讓與許由乃見忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0366a0802" n="0366a0802"/><anchor xml:id="beg0366a0802" n="0366a0802"/>己<anchor xml:id="end0366a0802"/>忘功之
<lb ed="L" n="0366a09"/>實</note>曰日月出矣而爝火<note place="inline">堯自喩爝火以許由比日月</note>不息
<lb ed="L" n="0366a10"/>其於光也不亦難乎<note place="inline">爝火之光難比日月</note>時雨降矣<note place="inline">以比
<lb ed="L" n="0366a11"/>許由</note>而猶浸灌<note place="inline">浸灌勞力而功小以自比也</note>其於澤<note place="inline">潤也</note>也不
<lb ed="L" n="0366a12"/>亦勞乎<note place="inline">此自見其功不足居也</note>夫子立而天下治<note place="inline">言許由立
<lb ed="L" n="0366a13"/>地之間天下自治</note>而我猶尸<note place="inline">主也</note>之吾自視<g ref="#CB08798">缺</g>然<note place="inline">言有許由
<lb ed="L" n="0366a14"/>如此之聖人返隱而不出而我自愧如此猶居人君之位今乃自知<g ref="#CB08798">缺</g>然也</note>請致
<lb ed="L" n="0366a15"/>天下<note place="inline">然堯雖能讓天下則能忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0366a1501" n="0366a1501"/><anchor xml:id="beg0366a1501" n="0366a1501"/>己<anchor xml:id="end0366a1501"/>忘功尙未忘讓之之名如宋榮子之笑世也</note>許
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0366b" n="0366b"/>
<lb ed="L" n="0366b01"/>由曰子治天下<note place="inline">今子治天下</note>天下旣已治也<note place="inline">天下旣治
<lb ed="L" n="0366b02"/>則<anchor xml:id="nkr_note_add_0366b0201" n="0366b0201"/><anchor xml:id="beg0366b0201" n="0366b0201"/>己<anchor xml:id="end0366b0201"/>又何求人哉</note>而我猶代子吾將爲名乎<note place="inline">言天下已治乃
<lb ed="L" n="0366b03"/>堯之功也今讓與我是我無功而虛受人君之名也我豈爲名之人乎</note>名者實
<lb ed="L" n="0366b04"/>之賔也吾將爲賔乎<note place="inline">名自實有今我無實而有名是我全無實德而
<lb ed="L" n="0366b05"/>專尙名而處賔吾豈處賔不務實之人乎</note>鷦鷯<note place="inline">小鳥也</note>巢於深林不
<lb ed="L" n="0366b06"/>過一枝偃鼠飮河不過滿腹<note place="inline">此許由雖能忘名而未能忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0366b0601" n="0366b0601"/><anchor xml:id="beg0366b0601" n="0366b0601"/>己<anchor xml:id="end0366b0601"/>
<lb ed="L" n="0366b07"/>如鷦鷯之一枝偃鼠之滿腹皆取足一<anchor xml:id="nkr_note_add_0366b0701" n="0366b0701"/><anchor xml:id="beg0366b0701" n="0366b0701"/>己<anchor xml:id="end0366b0701"/>之意正似列子御風而未能忘形若姑射神人
<lb ed="L" n="0366b08"/>則無不忘矣</note>歸<note place="inline">句此斥堯速歸也</note>休乎<note place="inline">句此止堯再不必來也</note>君<note place="inline">句此
<lb ed="L" n="0366b09"/>一字冷語意謂你只見得人君尊大也</note>予無所用天下爲<note place="inline">言我要天
<lb ed="L" n="0366b10"/>下作何用也</note>庖人雖不治庖尸祝<note place="inline">巫祝之人不離尊俎</note>不越
<lb ed="L" n="0366b11"/>尊俎而代之矣<note place="inline">此二句乃許由掉臂語謂堯不治天下如庖人不治庖只
<lb ed="L" n="0366b12"/>該尋要天下的人不可尋尸祝我非其人豈棄我之所守而往代之耶</note>。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0366b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0366b1301">因前文以宋榮子一節有三等人以名忘
<lb ed="L" n="0366b14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0366b1401" n="0366b1401"/><anchor xml:id="beg0366b1401" n="0366b1401"/>己<anchor xml:id="end0366b1401"/>忘功忘名之人此一節卽以堯讓天下
<lb ed="L" n="0366b15"/>雖能忘功而未忘讓之之名許由不受天
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0367a" n="0367a"/>
<lb ed="L" n="0367a01"/>下雖能忘名而取自足於<anchor xml:id="nkr_note_add_0367a0101" n="0367a0101"/><anchor xml:id="beg0367a0101" n="0367a0101"/>己<anchor xml:id="end0367a0101"/>是未能忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0367a0102" n="0367a0102"/><anchor xml:id="beg0367a0102" n="0367a0102"/>己<anchor xml:id="end0367a0102"/>
<lb ed="L" n="0367a02"/>必若向下姑射之神人乃大而化之之神
<lb ed="L" n="0367a03"/>人兼忘之大聖以發明逍遙之實証也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0367a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0367a0401">肩吾問於連叔曰吾聞言於接輿大而無當
<lb ed="L" n="0367a05"/><note place="inline">言大無實</note>往而不返<note place="inline">言只任語去而不反求果否也</note>吾驚怖其言
<lb ed="L" n="0367a06"/>猶河漢而無極也大有逕<g ref="#CB08887">庭</g><note place="inline">二字皆去聲謂過當也</note>不
<lb ed="L" n="0367a07"/>近人情焉<note place="inline">肩吾信不及處信是小知小見也</note>連叔曰其言謂
<lb ed="L" n="0367a08"/>何哉<note place="inline">問所說何事也</note>曰藐<note place="inline">極遠也</note>姑射<note place="inline">山名</note>之山有神人
<lb ed="L" n="0367a09"/>居焉肌膚若冰雪<note place="inline">言肢體淸榮也</note>淖約<note place="inline">美好也</note>若處子
<lb ed="L" n="0367a10"/><note place="inline">謂顏色美好如室中女也</note>不食五穀吸風飮露<note place="inline">言以風露爲食也</note>
<lb ed="L" n="0367a11"/>乘雲氣御飛龍而遊乎四海之外<note place="inline">言<anchor xml:id="nkr_note_add_0367a1101" n="0367a1101"/><anchor xml:id="beg0367a1101" n="0367a1101"/>己<anchor xml:id="end0367a1101"/>超脫人世乘雲
<lb ed="L" n="0367a12"/>御龍而遨遊於六合之間也</note>其神凝<note place="inline">定也</note>使物不疵癘<note place="inline">言所至則
<lb ed="L" n="0367a13"/>能福民也</note>而年穀熟<note place="inline">言所經則和氣風雨及時也</note>吾以是狂<note place="inline">誑也</note>
<lb ed="L" n="0367a14"/>而不信也<note place="inline">我謂絕無此等人定是誑語故不信也</note>連叔曰然<note place="inline">然其
<lb ed="L" n="0367a15"/>不信處</note>瞽者無以與乎文章之觀聾者無以與
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0367b" n="0367b"/>
<lb ed="L" n="0367b01"/>乎鍾皷之音豈惟<note place="inline">不但也</note>形骸有聾盲哉夫知
<lb ed="L" n="0367b02"/>亦有之<note place="inline">言肩吾之智若聾瞽無所知見故不信此說耳</note>是其言也<note place="inline">此聾
<lb ed="L" n="0367b03"/>瞽之言</note>猶時<note place="inline">是也</note>女也<note place="inline">聾盲之言卽是女也</note>之人也之德也
<lb ed="L" n="0367b04"/><note place="inline">此神人之妙用</note>將磅礴萬物<note place="inline">與萬物混而爲一也</note>以爲一世蘄
<lb ed="L" n="0367b05"/>乎亂<note place="inline">治也言此等人與造物同遊無心於出世則爲一世之福而求乎以治</note>孰
<lb ed="L" n="0367b06"/>弊弊<note place="inline">汲汲勞悴心之貌</note>焉以天下爲事<note place="inline">言此人豈肯汲汲勞心以
<lb ed="L" n="0367b07"/>治天下爲事哉</note>之人也<note place="inline">言此人</note>物莫之傷<note place="inline">言<anchor xml:id="nkr_note_add_0367b0701" n="0367b0701"/><anchor xml:id="beg0367b0701" n="0367b0701"/>已<anchor xml:id="end0367b0701"/>脫形骸無我與物對
<lb ed="L" n="0367b08"/>故物莫能傷卽老子云以其無死地焉</note>大浸<note place="inline">大水也</note>稽天<note place="inline">稽至也言滔天
<lb ed="L" n="0367b09"/>之水</note>而不溺大旱金石流<note place="inline">流金爍石言熱之極也</note>土山焦
<lb ed="L" n="0367b10"/>而不熱<note place="inline">不溺不熱乃不能傷處</note>是<note place="inline">言此人</note>其塵垢<note place="inline">猶土苴也</note>粃
<lb ed="L" n="0367b11"/>糠<note place="inline">乃穀之麄皮非精實也</note>將猶陶鑄堯舜者也<note place="inline">言此人之德卽
<lb ed="L" n="0367b12"/>土苴粃糠最麄者尙能做出堯舜之事業況其精神乎</note>孰肻以物爲事
<lb ed="L" n="0367b13"/><note place="inline">言此神人之德如此誰肻弊弊以物爲事</note>。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0367b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0367b1401">此一節釋上乘天地御六氣之至人神人
<lb ed="L" n="0367b15"/>聖人之德如此卽下所稱大宗師者若此
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0368a" n="0368a"/>
<lb ed="L" n="0368a01"/>等人迫而應世必爲聖帝明王無心御世
<lb ed="L" n="0368a02"/>無爲而化其土苴緖餘以爲天下國家决
<lb ed="L" n="0368a03"/>不肻似堯舜弊弊焉以治天下爲事極言
<lb ed="L" n="0368a04"/>其無爲而化世者必是此等人物也。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0368a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0368a0501">宋人資<note place="inline">貨賣也</note>章甫而適諸越<note place="inline">宋人以章甫爲貴重故往資之</note>
<lb ed="L" n="0368a06"/>越人斷髮文身無所用之<note place="inline">宋人自以章甫爲貴而不知越人爲
<lb ed="L" n="0368a07"/>無用也此喩堯以天下爲貴特讓許由而不知由無用天下爲大似越人斷髮文身以章
<lb ed="L" n="0368a08"/>甫爲無用也</note>堯治天下之民平海內之政往見四
<lb ed="L" n="0368a09"/>子<note place="inline">卽齧<g ref="#CB08798">缺</g>披衣王倪之類</note>藐姑射之山汾水<note place="inline">堯之都也</note>之陽
<lb ed="L" n="0368a10"/>窅然<note place="inline">茫然自失之貌</note>喪其天下焉。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0368a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0368a1101">此一節釋上堯讓天下與許由許由不受
<lb ed="L" n="0368a12"/>意謂由雖不受堯之天下却不能使堯忘
<lb ed="L" n="0368a13"/>其天下且不能忘讓之之名以由未忘一
<lb ed="L" n="0368a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0368a1401" n="0368a1401"/><anchor xml:id="beg0368a1401" n="0368a1401"/>己<anchor xml:id="end0368a1401"/>故也今一見神人則使堯頓喪天下此
<lb ed="L" n="0368a15"/>足見神人御世無爲之大用一書立言之
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0368b" n="0368b"/>
<lb ed="L" n="0368b01"/>意盡在此一語不但爲逍遙之結文而已
<lb ed="L" n="0368b02"/>也莊子文章觀者似乎縱橫洸洋自恣而
<lb ed="L" n="0368b03"/>其中屬意精密嚴整之不可當卽逍遙一
<lb ed="L" n="0368b04"/>篇精意入神之如此逍遙之意已結所謂
<lb ed="L" n="0368b05"/>寓言重言而後文乃巵言也大似詼諧戲
<lb ed="L" n="0368b06"/>劇之意以發自<anchor xml:id="nkr_note_add_0368b0601" n="0368b0601"/><anchor xml:id="beg0368b0601" n="0368b0601"/>己<anchor xml:id="end0368b0601"/>心事謂人以莊子所言
<lb ed="L" n="0368b07"/>大而無用但人不善用不知無用之用爲
<lb ed="L" n="0368b08"/>大用故假惠子以發之。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0368b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0368b0901">惠子謂莊子曰魏王遺<note place="inline">餽也</note>我大瓠之種<note place="inline">惠子魏人
<lb ed="L" n="0368b10"/>故言魏王</note>我樹之成而實五石<note place="inline">瓠之子有五石之多言其大如此</note>
<lb ed="L" n="0368b11"/>以盛水漿其堅<note place="inline">重也</note>不能自擧<note place="inline">言一人擧不動</note>也剖之
<lb ed="L" n="0368b12"/>以爲瓢則瓠落<note place="inline">言廓落之大沒處安頓</note>無所容非不呺
<lb ed="L" n="0368b13"/>然<note place="inline">大貌</note>大也吾爲其無用而掊之<note place="inline">言擊碎之也</note>莊子
<lb ed="L" n="0368b14"/>曰夫子固拙於用大矣<note place="inline">言惠子不能善用其大也</note>宋人有
<lb ed="L" n="0368b15"/>善爲不龜<note place="inline">音均言寒凍手背皮皺裂如龜背之故也</note>手之藥者<note place="inline">言能
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0369a" n="0369a"/>
<lb ed="L" n="0369a01"/>治使手不皺裂之藥者</note>世世以洴澼<note place="inline">漂洗也</note>絖<note place="inline">舊綿絮也</note>爲事
<lb ed="L" n="0369a02"/><note place="inline">言因有不裂手之藥故世世以此爲業</note>客聞之請買其方百金
<lb ed="L" n="0369a03"/><note place="inline">客聞其方妙故重價買之</note>聚族而謀之曰我世世爲洴澼
<lb ed="L" n="0369a04"/>絖不過數金<note place="inline">所獲之利薄</note>今一朝而鬻技百金<note place="inline">言雖
<lb ed="L" n="0369a05"/>一旦而得厚利且不損<anchor xml:id="nkr_note_add_0369a0501" n="0369a0501"/><anchor xml:id="beg0369a0501" n="0369a0501"/>己<anchor xml:id="end0369a0501"/></note>請與之<note place="inline">不知客所用大也</note>客得之以說
<lb ed="L" n="0369a06"/><note place="inline">去聲</note>吳王越有難吳王使之將<note place="inline">使得方之人以爲將</note>冬與
<lb ed="L" n="0369a07"/>越水戰大敗越人<note place="inline">言吳有此藥故士卒能兵越無之故敗也</note>裂地
<lb ed="L" n="0369a08"/><note place="inline">剖土以封</note>而封之<note place="inline">言以此藥致封矦也</note>能不龜手一也或以
<lb ed="L" n="0369a09"/>封或不免爲洴澼絖則所用之異也<note place="inline">莊子以此喩惠
<lb ed="L" n="0369a10"/>子不善用其無用也</note>今子有五石之瓠何不慮<note place="inline">思其可用處</note>
<lb ed="L" n="0369a11"/>以爲大樽<note place="inline">以瓠爲度水之樽如今之漁舟小兒背瓠可知也</note>而浮於
<lb ed="L" n="0369a12"/>江湖<note place="inline">此以所用之大也</note>而憂其瓠落無所容則夫子
<lb ed="L" n="0369a13"/>猶有蓬之心<note place="inline">蓬有心而不通此嘲惠子一竅不通正巵言也</note>也夫。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0369a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0369a1401">此一節莊子以自創逍遙神人之說以明
<lb ed="L" n="0369a15"/>無用之大用盖亦有自寓<anchor xml:id="nkr_note_add_0369a1501" n="0369a1501"/><anchor xml:id="beg0369a1501" n="0369a1501"/>己<anchor xml:id="end0369a1501"/>意言世無所
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0369b" n="0369b"/>
<lb ed="L" n="0369b01"/>知也惠子乃莊子生平相契之友故托嘲
<lb ed="L" n="0369b02"/>調以見<anchor xml:id="nkr_note_add_0369b0201" n="0369b0201"/><anchor xml:id="beg0369b0201" n="0369b0201"/>己<anchor xml:id="end0369b0201"/>意盖亦言其雖有聖人必須擧
<lb ed="L" n="0369b03"/>世有見知者而後乃得見用於當世也言
<lb ed="L" n="0369b04"/>雖戲劇而心良苦矣此等文要得其趣則
<lb ed="L" n="0369b05"/>不可以正解別是一種風味所謂詩有別
<lb ed="L" n="0369b06"/>趣也後諸篇中似此寓意者多學者不可
<lb ed="L" n="0369b07"/>不知也前雖說不善用其大尙未說無用
<lb ed="L" n="0369b08"/>之用故下文以大樹發之。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0369b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pL153p0369b0901">惠子謂莊子曰吾有大樹人謂之樗<note place="inline">樗散無用之木</note>
<lb ed="L" n="0369b10"/>其大本<note place="inline">樹大身也</note>擁腫而不中繩墨<note place="inline">言不材之甚</note>其小
<lb ed="L" n="0369b11"/>枝卷曲而不中規矩<note place="inline">言不可裁取也</note>立之塗<note place="inline">喩當要路</note>匠
<lb ed="L" n="0369b12"/>石<note place="inline">喩當世執政之人</note>不顧<note place="inline">喩不爲世所采錄也</note>今子之言大而
<lb ed="L" n="0369b13"/>無用<note place="inline">言雖大而無實用</note>衆所同去<note place="inline">言爲衆人所共棄也</note>也莊子
<lb ed="L" n="0369b14"/>曰子獨不見狸狌乎<note place="inline">莊子因惠子說大而無用遂將狐狸野貓之小
<lb ed="L" n="0369b15"/>巧以比惠子幷世用小知者皆不得其死</note>卑身而伏以候敖者<note place="inline">以比
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0370a" n="0370a"/>
<lb ed="L" n="0370a01"/>小知之人卑身<anchor xml:id="nkr_note_add_0370a0101" n="0370a0101"/><anchor xml:id="beg0370a0101" n="0370a0101"/>諂<anchor xml:id="end0370a0101"/>求以取功利俟其機會如狸狌之伏身以候遨者</note>東西跳梁
<lb ed="L" n="0370a02"/>不避高下<note place="inline">以踰世人無知但知求利恣肆妄行不避利害</note>中於機辟
<lb ed="L" n="0370a03"/><note place="inline">此機辟以取狸狌者</note>死於罔<g ref="#CB05321">𮊁</g><note place="inline">以罔<g ref="#CB05321">𮊁</g>羅取狸狌因不避高下故墮死於機罔
<lb ed="L" n="0370a04"/>之中以喩世人之恃知求利名者亦若此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0370a0401" n="0370a0401"/><anchor xml:id="beg0370a0401" n="0370a0401"/>已<anchor xml:id="end0370a0401"/></note>今夫斄牛<note place="inline">南方山中有此大牛</note>
<lb ed="L" n="0370a05"/>其大若垂天之雲<note place="inline">斄牛雖大未必如此乃巵言也</note>此能爲大
<lb ed="L" n="0370a06"/>矣不能執鼠<note place="inline">言斄牛之大縱若垂天之雲能如此大亦不能執鼠言其至大
<lb ed="L" n="0370a07"/>不能就其屑小也</note>今子有大樹患其無用<note place="inline">言旣有此大樹不必
<lb ed="L" n="0370a08"/>患其無用任他無用</note>何不樹之於無何有之鄕<note place="inline">此莊子自喩也
<lb ed="L" n="0370a09"/>然雖大而無用但你世人亦不必用但任放之於無用之地有何不可</note>廣莫之
<lb ed="L" n="0370a10"/>野<note place="inline">此句與無何有皆喩大道之鄕也</note>彷徨<note place="inline">遊衍自得也</note>乎無爲其
<lb ed="L" n="0370a11"/>側逍遙乎寢臥其下<note place="inline">言至人無用而任與道遊則行住坐臥樂有餘
<lb ed="L" n="0370a12"/>地又何患焉</note>不夭斤斧<note place="inline">大樹本已不材而又樹之無人之境斧斤不傷以喩
<lb ed="L" n="0370a13"/>聖人無求於世故不爲世所傷害也</note>物無害者<note place="inline">以無用且不置人前何害之有
<lb ed="L" n="0370a14"/>哉</note>無所可用安所困苦哉。</p></cb:div>
<lb ed="L" n="0370a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pL153p0370a1501">此篇托惠子以嘲莊子之無用莊子因嘲
<pb ed="L" xml:id="L153.1636.0370b" n="0370b"/>
<lb ed="L" n="0370b01"/>惠子以小知求名求利之爲害似狸狌之
<lb ed="L" n="0370b02"/>不免死於罔<g ref="#CB05321">𮊁</g>若至人無求於世固雖無
<lb ed="L" n="0370b03"/>用足以道自樂得以終其天年豈不爲全
<lb ed="L" n="0370b04"/>生養道之大用是則無用又何困苦哉此
<lb ed="L" n="0370b05"/>雖巵言足見莊子心事自得之如此豈世
<lb ed="L" n="0370b06"/>之小知之人能知耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="L" n="0370b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>莊子內篇註卷之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="L" n="0370b08"/><cb:div type="w"><head>音釋</head>
<lb ed="L" n="0370b09"/><cb:div type="note"><entry><form>鷽</form><cb:def><p xml:id="pL153p0370b0902" cb:place="inline"><note place="inline">胡覺切音學小鳩也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>淖</form><cb:def><p xml:id="pL153p0370b0911" cb:place="inline"><note place="inline"><term cb:behaviour="no-norm">叶</term>尺約切音綽柔弱之貌</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>洴澼</form><cb:def><p xml:id="pL153p0370b0923" cb:place="inline"><note place="inline">上旁經切音甁
<lb ed="L" n="0370b10"/>下匹<term cb:behaviour="no-norm">歴</term>切音霹漂絮聲也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>絖</form><cb:def><p xml:id="pL153p0370b1012" cb:place="inline"><note place="inline">苦謗切音曠絮也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form><term cb:behaviour="no-norm"><g ref="#CB11245">𣀗</g></term></form><cb:def><p xml:id="pL153p0370b1020" cb:place="inline"><note place="inline">音離野牛也</note>。</p></cb:def></entry></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0359b1101" to="#end0359b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0360a0801" to="#end0360a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0360a1501" to="#end0360a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0365a0401" to="#end0365a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0365a0801" to="#end0365a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0365a0802" to="#end0365a0802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0365b0301" to="#end0365b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0366a0601" to="#end0366a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366a0801" to="#end0366a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366a0802" to="#end0366a0802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366a1501" to="#end0366a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366b0201" to="#end0366b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366b0601" to="#end0366b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366b0701" to="#end0366b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0366b1401" to="#end0366b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0367a0101" to="#end0367a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0367a0102" to="#end0367a0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0367a1101" to="#end0367a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0367b0701" to="#end0367b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0368a1401" to="#end0368a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0368b0601" to="#end0368b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0369a0501" to="#end0369a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0369a1501" to="#end0369a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0369b0201" to="#end0369b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0370a0101" to="#end0370a0101"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp4">諂<note type="cf1">J31n0266_p0498c07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0370a0401" to="#end0370a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0359b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0359b1101">已【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0360a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0360a0801">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0360a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0360a1501">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0365a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0365a0401">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0365a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0365a0801">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0365a0802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0365a0802">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0365b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0365b0301">己【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0366a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366a0601">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366a0801">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366a0802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366a0802">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366a1501">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366b0201">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366b0601">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366b0701">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0366b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0366b1401">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0367a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0367a0101">己【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0367a0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0367a0102">己【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0367a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0367a1101">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0367b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0367b0701">已【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0368a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0368a1401">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0368b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0368b0601">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0369a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0369a0501">己【CB】，巳【龍】</note>
<note n="0369a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0369a1501">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0369b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0369b0201">己【CB】，已【龍】</note>
<note n="0370a0101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="L153.0370a01.07" target="#nkr_note_add_0370a0101">諂【CB】【嘉興-CB】，謟【龍】</note>
<note n="0370a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0370a0401">已【CB】，巳【龍】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>